Systemctl onder de knie krijgen: het beheercommando van systemd

1. Bekijk de status van een service

systemctl status nginx

Dit toont of de service actief (`active (running)`), inactief (`inactive`), gefailed of `masked` is. Daaronder ziet u de laatste logregels van de service — een snelle eerste indruk zonder dat u `journalctl` hoeft te openen.

2. Start een service direct

sudo systemctl start nginx

Dit start de service nu, maar niet bij de volgende systeemstart. Voor een webserver die na een reboot moet draaien, hebt u stap 3 nodig.

3. Schakel een service in bij het opstarten

sudo systemctl enable nginx

Dit maakt een symbolische link van het unit-bestand naar de `multi-user.target` — het systeem start de service voortaan automatisch.

4. Start en schakel in één keer in

sudo systemctl enable --now nginx

De optie `--now` combineert stap 2 en 3. Voor een nieuwe service is dit vrijwel altijd wat u wilt: draaien nu én na een reboot.

5. Stop een service

sudo systemctl stop nginx

Dit stopt de service onmiddellijk. Gebruik `disable` om ook de automatische start bij boot uit te schakelen.

6. Herstart een service

sudo systemctl restart nginx

Dit stopt en start de service opnieuw. Handig na een configuratiewijziging, maar het verbreekt actieve verbindingen. Voor nginx en andere services die configuratie herladen zonder te stoppen, is `reload` de betere keuze:

sudo systemctl reload nginx

`reload` stuurt het signaal dat de service zelf heeft gedefinieerd om configuratie opnieuw te lezen — zonder downtime.

Mask: een service onmogelijk maken

Soms moet een service niet alleen gestopt zijn, maar ook niet gestart kunnen worden — niet door u, niet door een andere service die ervan afhankelijk is.

sudo systemctl mask nginx

Dit linkt het unit-bestand naar `/dev/null`. Elke poging om de service te starten faalt, ook indirect via dependencies. Met `unmask` maakt u dit ongedaan:

sudo systemctl unmask nginx

Dit is strenger dan `disable`: een disabled service kan nog steeds gestart worden door een andere service die hem nodig heeft. Een masked service kan dat niet.

Services van gebruikers beheren

Niet alles hoeft als root. Met de `--user`-flag beheert u services die draaien onder uw eigen gebruikersaccount:

systemctl --user status mijn-service
systemctl --user enable --now mijn-service

Dit werkt voor achtergrondprocessen zoals een persoonlijke backup-timer of een development-server. De services staan in `~/.config/systemd/user/`. U hebt hier geen sudo voor nodig.

Targets: het moderne runlevel

Een target in systemd vervangt het runlevel van het oude SysV init. Waar u vroeger `telinit 3` draaide om naar multi-user mode te gaan, gebruikt u nu:

sudo systemctl isolate multi-user.target

Dit schakelt alle services uit die niet in deze target zitten. `multi-user.target` is de tekstmodus zonder GUI; `graphical.target` is het equivalent met desktopomgeving. De oude commando's zoals `telinit` werken nog, maar sturen intern gewoon systemd-commando's aan.

De structuur van systemctl

De basisvorm is voorspelbaar:

systemctl [opties] [commando] [unit]

De meest gebruikte opties:

• `--now`: start of stop direct bij enable of disable
• `--no-block`: wacht niet op voltooiing van de actie
• `--force`: dwing de actie af, ook als de service niet reageert

Verificatie

Controleer of alles werkt:

systemctl status nginx
systemctl is-enabled nginx
systemctl is-active nginx

`is-enabled` toont of de service bij boot start; `is-active` of hij nu draait. Allebei zouden `enabled` en `active` moeten tonen.

Veelgestelde problemen

1. Service start niet na een configuratiewijziging

sudo systemctl daemon-reload

Systemd cached unit-bestanden. Na het bewerken van een unit-bestand in `/etc/systemd/system/` moet u de daemon opnieuw laten laden, anders gebruikt hij de oude configuratie.

2. Service blijft falen — geen duidelijke foutmelding

sudo journalctl -u nginx -n 50

`systemctl status` toont alleen de laatste paar logregels. `journalctl` geeft de volledige output van de service, vaak met de eigenlijke fout die anders verborgen blijft.

3. Een service is gemaskt en u weet niet waarom

systemctl list-unit-files | grep masked

Dit toont alle gemaskte units. Een `masked` service kan niet gestart worden, ook niet door dependencies. Dit is soms nodig, maar kan verwarrend zijn als een afhankelijke service niet start.